Πώς η Επιστήμη Φέρνει Επανάσταση στην Εκπαίδευση Σκύλων

Έχοντας διαβάσει αρκετά βιβλία για την ανατροφή ενός σκύλου, όλα συμφωνούν σε τουλάχιστον ένα πράγμα: ότι η σωστή κοινωνικοποίηση ενός κουταβιού, ειδικά κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου των 8 έως 20 εβδομάδων, σημαίνει ότι ο νεαρός σκύλος πρέπει να γνωρίσει όσους περισσότερους ανθρώπους γίνεται.

Όχι μόνο ανθρώπους, αλλά διαφορετικούς ανθρώπους: άτομα με γένια και γυαλιά ηλίου, που φορούν καπέλα, που κάνουν τζόκινγκ ή ποδήλατο, άτομα με αποκριάτικα κοστούμια. Και, πολύ σημαντικό, ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων. Αν δεν το κάνουμε αυτό, ο σκύλος μας μπορεί να γαβγίζει ανεξήγητα σε άτομα που φορούν κουκούλα, καπέλα ή μεγάλα γυαλιά ηλίου.

Αυτή η έμφαση στην κοινωνικοποίηση είναι ένα σημαντικό στοιχείο μιας νέας προσέγγισης για την ανατροφή του σύγχρονου σκύλου. Αποφεύγει τις παλιές μεθόδους τύπου Cesar Millan που έδιναν έμφαση στην κυριαρχία όντας βασισμένες σε λανθασμένες μελέτες των υποτιθέμενων ιεραρχιών σε αγέλες, λύκων.

Η επιστήμη στην οποία βασίζονται αυτές οι νέες τεχνικές έχει τη ρίζα της στη θεωρία της μάθησης και στη Συντελεστική Μάθηση*, η οποία περιλαμβάνει τη θετική (προσθήκη) ή την αρνητική ενίσχυση (απόσυρση). Περιλαμβάνει επίσης και το αντίστροφο: τη θετική ή την αρνητική τιμωρία. Ακολουθούν μερικά παραδείγματα:

  • Το χάιδεμα ενός σκύλου στο κεφάλι γιατί έφερε το αντικείμενο που του ζητήσαμε είναι θετική ενίσχυση, επειδή κάνετε μια ενέργεια (θετική) για να ενθαρρύνετε (να ενισχύσετε) μια συμπεριφορά.

  • Η επίπληξη ενός σκύλου για να σταματήσει μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά είναι θετική τιμωρία, επειδή είναι μια ενέργεια με σκοπό να αποθαρρύνει μια συμπεριφορά.

  • Ένα κολάρο πνιγμού, η ένταση του οποίου απελευθερώνεται όταν ο σκύλος σταματήσει να τραβάει είναι αρνητική ενίσχυση, επειδή η επιθυμητή συμπεριφορά του σκύλου (υποχώρηση) οδηγεί στην απομάκρυνση μιας ανεπιθύμητης συνέπειας.

  • Η απομάκρυνση ενός frisbee ενός σκύλου επειδή το γαβγίζει είναι αρνητική τιμωρία, επειδή έχετε αποσύρει ένα ερέθισμα για τη μείωση μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς.

Καθώς η εκπαίδευση σκύλων έχει μετατοπιστεί από το παλιό μοντέλο που βασίζεται στην υπακοή που απευθύνεται σε σκύλους επίδειξης σε μια προσέγγιση που βασίζεται στη σχέση μας με τους σκύλους συντροφιάς, οι εκπαιδευτές ανακάλυψαν ότι η χρήση αρνητικής ενίσχυσης και θετικής τιμωρίας επιβραδύνει πραγματικά την πρόοδο ενός σκύλου, καθώς βλάπτουν την εμπιστοσύνη και – το πιο σημαντικό – τη σχέση του μαζί μας. Σκύλοι που λαμβάνουν πάρα πολλή διόρθωση – ειδικά σκληρή φυσική διόρθωση και επιπλήξεις — σταματούν να δοκιμάζουν νέα πράγματα.

Green Pantry με Αρνί

Αυτές οι νέες μέθοδοι υποστηρίζονται από έναν αυξανόμενο αριθμό επιστημονικών ερευνών – και την απόρριψη της παλιάς σκέψης, των λύκων (και των απογόνων τους, των σκύλων) ως πλασμάτων που είναι προσανατολισμένοι στην κυριαρχία.

Η προέλευση της λεγόμενης «θεωρίας άλφα» προέρχεται από έναν επιστήμονα που ονομάζεται Rudolph Schenkel, ο οποίος διεξήγαγε μια μελέτη σε λύκους το 1947 στην οποία ζώα από διαφορετικές αγέλες και χωρίς να έχουν προηγούμενη αλληλεπίδραση αναγκάστηκαν να ζουν σε έναν μικρό χώρο. Έκαναν μάχη μεταξύ τους, φυσικά, το οποίο ο Schenkel ερμήνευσε εσφαλμένα ως μάχη για κυριαρχία. Η πραγματικότητα, όπως ο Schenkel αναγκάστηκε να παραδεχτεί αργότερα, ήταν ότι οι λύκοι ήταν αγχωμένοι και δεν αγωνίζονταν για την κατάσταση άλφα.

Μια μελέτη από την Πορτογαλία που δημοσιεύθηκε το περασμένο φθινόπωρο (αλλά δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ομότιμους συναδέλφους) αξιολόγησε δεκάδες σκύλους που επιλέχθηκαν από εκπαιδευτικά κέντρα που είτε χρησιμοποιούσαν τη χρήση κολάρων σοκ και άλλων αποτρεπτικών τεχνικών, είτε όχι — όντας πλήρως ή σχεδόν εξ ολοκλήρου πιστά στη χρήση θετικής ενίσχυσης (λιχουδιές) για την επίτευξη της επιθυμητής συμπεριφοράς.

Οι σκύλοι από τις σχολές θετικής προσέγγισης είχαν καθολικά καλύτερη απόδοση στα καθήκοντα που έθεσαν οι ερευνητές, ενώ οι σκύλοι από τα κέντρα που χρησιμοποιούσαν αποτρεπτικές τεχνικές εμφάνισαν πολύ περισσότερο άγχος, τόσο εμφανώς – γλείψιμο, χασμουρητό, περπάτημα πέρα-δώθε, κλαψούρισμα – όσο και στα επίπεδα κορτιζόλης που μετρήθηκαν σε δείγματα σιέλου.

Οι επαγγελματίες εκπαιδευτές από τον οργανισμό Guide Dogs for the Blind έως τη διάσημη χειρίστρια Denise Fenzi, αναφέρουν παγκοσμίως ότι όσο λιγότερη αρνητικότητα χρησιμοποιούν στην εκπαίδευση, τόσο πιο γρήγορα μαθαίνουν οι σκύλοι τους.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 15 ετών, χειριστές του Guide Dogs for the Blind (που εκπαιδεύει σκύλους ως βοηθούς για άτομα με προβλήματα όρασης) έχουν καταργήσει σχεδόν όλες τις αρνητικές τεχνικές εκπαίδευσης και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Ένας νέος σκύλος μπορεί τώρα να είναι έτοιμος να καθοδηγήσει τον κηδεμόνα του στον μισό χρόνο σε σχέση με το παρελθόν, και μπορεί να παραμείνει με τον ίδιο άνθρωπο για ένα ή δύο επιπλέον χρόνια, επειδή έχει πολύ λιγότερο άγχος από τη δουλειά του, λέει η Susan Armstrong – αντιπρόεδρος της οργάνωσης πελατών, εκπαίδευσης και κτηνιατρικής λειτουργίας.

Ακόμη και οι σκύλοι που ανιχνεύουν εκρηκτικά και οι στρατιωτικοί σκύλοι εισπράττουν περισσότερη θετική ενίσχυση, γι ‘αυτό ίσως έχετε παρατηρήσει ότι οι σκύλοι που εργάζονται ακόμη και στα πιο σοβαρά περιβάλλοντα (όπως τα αεροδρόμια) φαίνεται να απολαμβάνουν τη δουλειά τους περισσότερο από ό, τι στο παρελθόν.

Η Susan Friedman, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, επικεντρώνεται σε δύο βασικές αρχές που πλέον εκτιμώνται ευρέως στην εκπαίδευση σκύλων. Η πρώτη είναι η αυθαίρετη ενίσχυση, η ίδια αρχή που χρησιμοποιείται για τους εθισμένους παίκτες σε κουλοχέρηδες. Εάν ανταμειβόμαστε κατά διαστήματα, είναι πιθανό να συνεχίσουμε να προσπαθούμε ώστε να κάνουμε αυτές τις ανταμοιβές πιο συνεπείς. Η δεύτερη είναι η κατανόηση του πώς μια καλύτερη ανάλυση των αναγκών ενός ζώου μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτές να τους τιμωρούν λιγότερο.

Η συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Ο εκπαιδευτής Mark Hines δέχεται ότι η θετική ενίσχυση σίγουρα βοηθά τους σκύλους να αποκτήσουν γνώσεις με ταχύτερο ρυθμό. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι μεταξύ των εκπαιδευτών στρατιωτικών και αστυνομικών σκύλων εξακολουθεί να υπάρχει η αίσθηση ότι απαιτείται κάποια διόρθωση προκειμένου να προετοιμαστεί ένα ζώο για υπηρεσία. «Οι διορθώσεις λουριών και τα κολάρα τσιμπήματος βασίζονται επίσης στην επιστήμη», λέει ο Hines. «Η θετική τιμωρία είναι μέρος της επιστήμης.»

Το κλειδί, λέει ο Hines, είναι η αποφυγή σκληρών και περιττών μορφών θετικής τιμωρίας, ώστε να μην πληγωθεί η σχέση μεταξύ ανθρώπου και σκύλου. Οι σκύλοι που επιπλήττονται συχνά θα περιορίσουν σταθερά το φάσμα των πρωτοβουλιών που παίρνουν, επειδή υπολογίζουν ότι με αυτό τον τρόπο θα μειώσουν τις πιθανότητες να δεχτούν μάλωμα.

Οι Cesar Millans του κόσμου εξακολουθούν να υπάρχουν. Όμως το πλήρως ή περισσότερο θετικό στρατόπεδο αναπτύσσεται γρηγορότερα. Ενώ υπάρχει διαφωνία σχετικά με το πόση θετικότητα έναντι της αρνητικότητας πρέπει να υπάρχει στην εκπαίδευση ενός σκύλου, υπάρχει σχεδόν μηδενική αντίρρηση για το ποια μπορεί να είναι η πιο σημαντική συνιστώσα της ανατροφής του: κοινωνικοποίηση.

Green Pantry με Πάπια

Στις μέρες μας, οι περισσότεροι εκπαιδευτές διδάσκουν τους κηδεμόνες σκύλων για την περίοδο μεταξύ 8 και 20 εβδομάδων κατά την οποία είναι ζωτικής σημασίας για έναν σκύλο να συναντήσει όλους τους τύπους εμπειριών – ανθρώπων, άλλων ζώων, πραγμάτων και ήχων που μπορεί να συναντήσει στη μετέπειτα ζωή του. Το μεγαλύτερο μέρος της «κακής» συμπεριφοράς είναι πραγματικά αποτέλεσμα της κακής πρώιμης κοινωνικοποίησης.

Η εκπαιδεύτρια Kira Moyer υπενθυμίζει ότι το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να κάνουμε για τους σκύλους μας είναι η υποστήριξη. Αντί να διορθώσουμε τον σκύλο μας που κλαψουρίζει, για παράδειγμα, αξίζει να σταματήσουμε για μια στιγμή και να σκεφτούμε: Γιατί συμβαίνει αυτό; Τι θέλει; Μπορούμε να του το δώσουμε ή να του προσφέρουμε την ευκαιρία να το κερδίσει και να μάθει καλή συμπεριφορά ταυτόχρονα;

Τέλος, ο εμπλουτισμός της ζωής ενός σκύλου είναι ένας άλλος ακμάζων τομέας στον κόσμο της εκπαίδευσής του. Αντί να τρώει από ένα κανονικό μπολ για σκύλους, είναι πολύ πιο διανοητικά ερεθιστικό να φάει από ένα παζλ τροφίμων – μια συσκευή που το καθιστά λίγο δύσκολο για ένα ζώο να πάρει το γεύμα του. Αυτό μπορεί να είναι τόσο απλό όσο μια στρογγυλή πλαστική πλάκα με κροκέτες διασκορπισμένες ανάμεσα σε ένα σύνολο κορυφογραμμών που πρέπει να πλοηγηθεί, ή περισσότερο περίπλοκο.

Στο υψηλότερο επίπεδο, ένας σκύλος μπορεί να χρειαστεί να μετακινήσει ένα μπλοκ, να γυρίσει το καπάκι, να αφαιρέσει ένα φράγμα ή να γυρίσει έναν τροχό για να πάρει την τροφή του. Μια άλλη κοινή πηγή αυτού που θεωρούμε «κακή» συμπεριφορά στους σκύλους είναι στην πραγματικότητα μια έκφραση της πλήξης ενός σκύλου που χρειάζεται κάτι να κάνει και αποφάσισε να δώσει μια εργασία στον εαυτό του σκάβοντας τα σκουπίδια ή γαβγίζοντας στους περαστικούς.

*Συντελεστική Μάθηση (Operant Reinforcement Theory – Operant Conditioning): Δίνει έμφαση στις συνέπειες μιας συμπεριφοράς (νόμος του αποτελέσματος: μια συμπεριφορά καθίσταται περισσότερο ή λιγότερο πιθανή, ανάλογα με τις συνέπειές της). Σύμφωνα με τον Skinner, οι άνθρωποι και τα ζώα έχουν την τάση να ‘παρεμβαίνουν’ (‘συντελούν’) στο περιβάλλον τους με στόχο την παραγωγή επιθυμητών συνεπειών. 

Πηγές

  1. Μετάφραση (τμηματική) από: Boss, W. (2020) “How Science is Revolutionizing the World of Dog Training”, Time, 31 August
  2. Γωνίδα, Ε. Ν. (2015) “Εκπαιδευτική Ψυχολογία. Ενότητα 1 – Συμπεριφορικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση”, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 3 Αυγούστου

1 thought on “Πώς η Επιστήμη Φέρνει Επανάσταση στην Εκπαίδευση Σκύλων

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.